Facebook Instagram
Facebook Instagram
Partner:

Z tamtych lat… Warszawskie perły architektury, które możemy zobaczyć już tylko na zdjęciach

0

Budziły zdumienie. W czasach budowy często wyglądały obco, bo wyprzedzały epokę. Powoli jednak wrastały w warszawski krajobraz, aż przestało się je zauważać. I tylko jeszcze jakiś cudzoziemiec zachwycił się nimi: detalami, stylem, elegancją, śmiałą myślą architektoniczną. Wiele z tych pereł już nie ma. Niektóre pokonał czas, inne zniszczyliśmy sami. Czym wówczas uwodziły, możemy dziś zobaczyć tylko fotografiach.

Zburzone perły warszawskiej architektury były chlubą stolicy w latach przedwojennych. Fot. Domena publiczna
Z tamtych lat… Warszawskie perły architektury, które możemy zobaczyć już tylko na zdjęciach

Pałac Kroneneberga

Jeszcze w latach 60. XX wieku u zbiegu ulic Królewskiej i Mazowieckiej w Warszawie, w miejscu gdzie dziś znajduje się hotel Sofitel Victoria, stały mury pałacu warszawskiego bankiera i przemysłowca Leopolda Kronenberga.
Był to jeden z najokazalszych budynków w XIX-wiecznej Warszawie. Projektował go architekt berliński, Jerzy Henryk Fryderyk Hitzig, twórca m.in. Giełdy i Banku Rzeszy w Berlinie.

Źródło: Wikimedia Commons CC BY

Pałac w Warszawie miał dwa piętra i wysoki łamany dach. Reprezentował styl nazywany eklektycznym. I choć mógł sprawiać wrażenie nieco ciężkiego i niezgrabnego, w gruncie rzeczy umiejętnie łączył wątki renesansu, baroku i klasycyzmu z Francji, Włoch i Niemiec. Po śmierci właściciela rodzina chciała sprzedać gmach. Z myślą o potencjalnym nabywcy, w 1916 roku planowano nabudować gmach o trzy piętra, ale nie zgodziła się na to tzw. opinia publiczna. Pałac bowiem już wówczas uznano za arcydzieło architektury. Mury przetrwały II wojnę światową. Znalazły się nawet w rejestrze zabytków, ale skreślone z niej w 1959 roku, zostały rozebrane w 1962 roku. Ocalałe fragmenty dwóch kariatyd sprzed wejścia trafiły do Muzeum Ziemi w Alei na Skarpie, z trzech granitowych trzonów kolumn rzeźbiarka Zofia Woźna wykonała pracę „Samotność” (stoi w parku Traugutta w Warszawie), a czwarty trzon znajduje się w pomniku Electio Viritim (wolnych elekcji) na warszawskiej Woli.

Willa Szyllerów

Była podręcznikowym przykładem awangardowej architektury lat 20. XX wieku, jednym z najwcześniejszych zrealizowanych obiektów w Warszawie w stylu funkcjonalnym. Willa dla rodziny Szyllerów powstała w 1928 roku wg projektu Bohdana Lacherta i Józefa Szanajcy. Budynek stał na Saskiej Kępie, przy Wale Miedzeszyńskim 75.
Miał nieregularną uskokową bryłę rozczłonkowaną podcieniami, tarasami i balkonami. Każda elewacja była inna, ale wszystkie nawiązywały do zasad kompozycji neoplastycznych (abstrakcji geometrycznej). Willa była bardzo funkcjonalna – przyziemie miała gospodarcze, osobne piętro dzienne i sypialne, na dachu ogród, na który wchodziło się spiralnymi schodkami z balkonu piętra sypialnego.
Budynek zburzono w 2002 roku, w związku z poszerzaniem Wału Miedzeszyńskiego i budową mostu Siekierkowskiego.

Pawilon „Chemii”

Wzniesiono go w 1960 roku, według projektu Jana Bogusławskiego i Bohdana Gniewiewskiego. Był jednym z ciekawszych przykładów powojennej modernistycznej architektury w Polsce. Pawilon przy ul. Brackiej, w którym sprzedawano przedmioty z tworzyw sztucznych, stąd jego potoczna nazwa – „Chemia”, wyróżniał się lekkością konstrukcji i transparentnością. Był całkowicie przeszklony. Dach podpierały stalowe belki rozchylone ku górze. Wiszące schody prowadziły na antresolę. Po zmroku szklany budynek stawał się świetlnym punktem. Pawilon „Chemii” został rozebrany w kwietniu 2008 roku. Dziś w jego miejscu stoi dom towarowy Vitkac.

Źródło: Z lewej: Narodowe Archiwum Cyfrowe, z prawej: By Wistula - Praca własna, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org

Supersam

Był jednym z najwybitniejszych osiągnięć modernizmu w Polsce. Budynek Supersamu przy ul. Puławskiej 2 powstał w 1962 roku według projektu Jerzego Hryniewickiego, Macieja i Ewy Krasińskich. Zastosowano w nim nowatorskie rozwiązanie dachu – tensegritę, czyli dach był zawieszony i utrzymywanym za pomocą dźwigarów i stalowych lin. W jednoprzestrzennym pawilonie o powierzchni 6 tys. m² umieszczono największy w Warszawie samoobsługowy sklep spożywczy.

Źródło: Wikimedia Commons CC BY

Supersam został zburzony w 2006 roku, a w jego miejscu w latach 2010-2013 wzniesiono kompleks biurowo-handlowy „Plac Unii”.

„Emilia”

Modernistyczny budynek przy ul. Emilii Plater 51 zbudowano w latach 1966-1969 dla Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Meblami w Warszawie. Projekt stworzyli Marian Kuźniar, Czesław Wegner i Hanna Lewicka. Według założeń całkowicie przeszklony pawilon można było swobodnie obejść, aby z każdej strony obejrzeć prezentowane meble (później jednak część witryn zasłonięto płytami gipsowo-kartonowymi). Szklane elewacje miały stalowy szkielet i profile z szarego aluminium. Charakterystyczny dach w formie ekspresyjnych, żelbetowych fałd o grubości sześciu centymetrów, powstał z wylewanego na miejscu zbrojonego betonu. W latach 2008–2016 budynek był wykorzystywany przez Muzeum Sztuki Nowoczesnej.

Źródło: By Adrian Grycuk - Praca własna, CC BY-SA 3.0 pl, https://commons.wikimedia.org

W miejscu pawilonu stanie biurowiec. W przyszłości "Emilia" ma się odrodzić w postaci pawilonu ekspozycyjnego w parku przed Pałacem Kultury (od strony ulicy Świętokrzyskiej).

0

Warzywa w Kosmosie

0

Były już sałata i jadalna cynia. Teraz kosmonauci eksperymentują na orbicie z sadzonkami pomidorów. Hodowanie roślin w stanie nieważkości to nie tylko próba stworzenia pozorów normalnego życia w Kosmosie, ale przede wszystkim poważny i drogi program naukowy, który ma przygotować warunki do dłuższego przebywania w przestworzach.

Shutterstock.com
Warzywa w Kosmosie
CZYTAJ DALEJ

Kalina Jędrusik - polska Marilyn Monroe

0

Przez PRL-owską prasę okrzyknięta "Wielką Gorszycielką”, "demonem zmysłów”, a nawet "uosobieniem skondensowanego seksu”. Miejska legenda głosi, że kiedy pojawiała się w "Kabarecie Starszych Panów", Władysław Gomułka wściekle ciskał kapciem w telewizor. Choć prawdziwość tej historii obalono po latach, świetnie ilustruje ona sposób myślenia o Kalinie Jędrusik.

East News
Kalina Jędrusik - polska Marilyn Monroe
CZYTAJ DALEJ